Trung tâm Nước STARS đồng hành triển khai giải pháp nước sạch bền vững cho trường học và cộng đồng nông thôn xã đảo tại Vĩnh Long

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng tác động rõ rệt đến đời sống người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long, việc bảo đảm tiếp cận nguồn nước sạch an toàn đang trở thành một nhu cầu cấp thiết, đặc biệt tại các khu vực nông thôn xã đảo. Tại tỉnh Vĩnh Long, nhiều cộng đồng sinh sống ở các cù lao, xã đảo vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nước tự nhiên, trong khi hạ tầng cấp nước tập trung còn gặp nhiều hạn chế.

Trước thực tiễn đó, Uniqlo Việt Nam và Đại học Trà Vinh, với sự kết nối từ Mấp Mé, đã phối hợp triển khai các hoạt động hỗ trợ nước sạch cho cộng đồng nông thôn xã đảo tỉnh Vĩnh Long trong hai năm liên tiếp. Hành trình này bắt đầu từ hoạt động hỗ trợ hộ dân tại Cù Lao Long Hòa vào năm 2025 và tiếp tục được phát triển thành mô hình nước sạch tích hợp trong môi trường học đường tại Trường Tiểu học Hòa Minh vào năm 2026.

Từ hỗ trợ hộ gia đình đến mô hình nước sạch học đường

Năm 2025, chương trình đã trao tặng 10 hệ thống thu trữ và xử lý nước mưa thành nước sinh hoạt cho các hộ dân khó khăn tại Cù Lao Long Hòa. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng bởi điều kiện địa lý xã đảo, hạn hán, xâm nhập mặn và biến động chất lượng nước mặt, khiến việc chủ động nguồn nước sạch cho sinh hoạt hằng ngày gặp nhiều thách thức.

Các hệ thống thu trữ và xử lý nước mưa đã giúp người dân tận dụng nguồn nước sẵn có tại địa phương, tăng khả năng dự phòng nước sạch, giảm phụ thuộc vào nguồn nước bên ngoài và nâng cao khả năng thích ứng trước các biến động về nguồn nước. Đối với các hộ gia đình còn khó khăn, đây không chỉ là hỗ trợ về thiết bị, mà còn là giải pháp thiết thực góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt và bảo vệ sức khỏe.

Tiếp nối kết quả đó, năm 2026, chương trình được mở rộng sang môi trường học đường thông qua việc triển khai mô hình nước sạch tích hợp tại Trường Tiểu học Hòa Minh, xã Hòa Minh, tỉnh Vĩnh Long. Đây là bước phát triển quan trọng, bởi trường học không chỉ là nơi học tập của trẻ em mà còn là không gian cộng đồng có khả năng lan tỏa nhận thức về bảo vệ nguồn nước, tiết kiệm nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mô hình tích hợp: nước uống, xử lý nước thải và tái sử dụng nước

Tại Trường Tiểu học Hòa Minh, hệ thống được xây dựng theo hướng quản lý nước tổng hợp trong phạm vi trường học. Mô hình bao gồm các hợp phần chính: thu trữ nước mưa, xử lý nước mưa và nước máy thành nước uống trực tiếp tại vòi, xử lý nước thải bằng hệ thống đất ngập nước nhân tạo và tái sử dụng nước sau xử lý cho mục đích tưới tiêu.

Điểm nổi bật của mô hình là không xem nước sạch như một giải pháp đơn lẻ, mà đặt trong một vòng tuần hoàn sử dụng nước phù hợp với điều kiện trường học. Nước mưa và nước máy sau khi được thu gom, xử lý và kiểm soát chất lượng có thể phục vụ nhu cầu nước uống trực tiếp tại vòi, góp phần cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe học đường và giúp học sinh tiếp cận nguồn nước an toàn ngay tại trường.

Bên cạnh đó, hệ thống đất ngập nước nhân tạo được đưa vào xử lý nước thải trong trường học. Đây là giải pháp dựa vào các quá trình tự nhiên, kết hợp giữa giá thể, vi sinh vật, thực vật và dòng chảy để loại bỏ chất ô nhiễm. Nước sau xử lý có thể được sử dụng cho hoạt động tưới cây, chăm sóc cảnh quan hoặc xả ra môi trường mà không gây ô nhiễm.

Cách tiếp cận này thể hiện tư duy quản lý nước tuần hoàn ở quy mô nhỏ, trong đó nước sau sử dụng không bị xem là chất thải hoàn toàn mà có thể trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp nếu được xử lý phù hợp.

Không gian học tập trực quan về nước và môi trường

Không chỉ mang lại lợi ích về nước sạch, mô hình tại Trường Tiểu học Hòa Minh còn tạo ra một không gian giáo dục trực quan cho học sinh. Thông qua công trình thực tế ngay trong khuôn viên trường, học sinh có thể quan sát cách nước mưa được thu gom, xử lý và sử dụng; cách nước thải được xử lý bằng đất ngập nước; cũng như cách nước sau xử lý được tái sử dụng để chăm sóc mảng xanh.

Những khái niệm như tiết kiệm nước, tái sử dụng tài nguyên, xử lý nước thải, hạn hán, xâm nhập mặn và thích ứng với biến đổi khí hậu trở nên gần gũi hơn khi gắn với đời sống học đường hằng ngày. Đây cũng là cơ hội để hình thành thói quen sử dụng nước an toàn, tiết kiệm và có trách nhiệm cho học sinh từ lứa tuổi nhỏ.

Hợp tác đa bên vì nước sạch bền vững

Dự án là một ví dụ tiêu biểu cho mô hình hợp tác đa bên trong lĩnh vực nước sạch, môi trường và trách nhiệm xã hội. Trong đó, doanh nghiệp đóng góp nguồn lực tài trợ; đơn vị kết nối hỗ trợ điều phối và truyền thông; cơ sở chuyên môn tham gia khảo sát, thiết kế và giám sát kỹ thuật; nhà trường và địa phương phối hợp tiếp nhận, vận hành và duy trì hệ thống.

Để công trình vận hành hiệu quả và bền vững, quá trình triển khai không chỉ dừng lại ở lắp đặt thiết bị mà còn chú trọng khảo sát thực tế, thiết kế phù hợp, hướng dẫn vận hành, bảo dưỡng và theo dõi chất lượng nước sau bàn giao. Đây là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm hệ thống không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn duy trì hiệu quả lâu dài.

Hướng đến khả năng nhân rộng cho cộng đồng nông thôn xã đảo

Từ 10 hệ thống thu trữ và xử lý nước mưa tại Cù Lao Long Hòa năm 2025 đến mô hình nước sạch tích hợp tại Trường Tiểu học Hòa Minh năm 2026, hành trình hợp tác đã cho thấy một cách tiếp cận thiết thực trong bảo đảm nước sạch cho cộng đồng nông thôn xã đảo.

Giá trị của các hoạt động này không chỉ nằm ở số lượng hệ thống được lắp đặt, mà còn ở việc lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc thù địa phương: tận dụng nước mưa, nâng cao khả năng chủ động nguồn nước, xử lý nước thải theo hướng thân thiện với môi trường và tái sử dụng nước cho các mục đích phù hợp.

Trong bối cảnh các xã đảo, cù lao vùng Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục đối mặt với áp lực từ biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn, những mô hình nước sạch quy mô cộng đồng như tại Long Hòa và Hòa Minh có thể trở thành gợi ý thực tiễn cho các địa phương đang tìm kiếm giải pháp bền vững, dễ vận hành và có khả năng nhân rộng.

Thông qua các hoạt động này, Trung tâm Nước STARS tiếp tục khẳng định định hướng đồng hành cùng cộng đồng trong việc thúc đẩy các giải pháp nước sạch, quản lý nước tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng giáo dục và xây dựng môi trường sống bền vững cho cộng đồng nông thôn.